Butachlor là hoạt chất trừ cỏ chọn lọc nhóm chloroacetamide, HRAC nhóm 15, ức chế tổng hợp acid béo mạch rất dài (VLCFA); theo PPDB, dùng trước khi cỏ mọc. Danh mục thuốc BVTV được phép tại Việt Nam có tên butachlor cho lúa cấy, lúa sạ, lạc, ngô, đậu tương, mía; chỉ một phần kèm chất an toàn fenclorim.
- Butachlor thuộc HRAC nhóm 15 (mã cũ K3) như pretilachlor, acetochlor: đổi qua lại không phải luân phiên.
- Theo đếm của chúng tôi trên Phụ lục I Thông tư 75/2025/TT-BNNMT: 27 tên butachlor đơn, 10 tên kèm chất an toàn fenclorim, 20 số thứ tự hỗn hợp.
- Butachlor rất độc với sinh vật thủy sinh theo phân loại CLP (H400, H410), dù PPDB xếp độc cấp tính với cá mức trung bình.
- Cỏ lồng vực kháng butachlor đã ghi nhận ở Trung Quốc, Thái Lan, Philippines; ở Việt Nam, một nghiên cứu trên ruộng lúa ở một điểm tại Huế (2026) kết luận cỏ lồng vực bắt đầu hình thành tính kháng butachlor.
Tình trạng: Hiện hành, có trong Danh mục thuốc BVTV được phép (Thông tư 75/2025/TT-BNNMT, sửa bởi Thông tư 28/2026/TT-BNNMT); Phụ lục I đọc từ tệp ký số của Bộ, cần đối chiếu Công báo khi dùng chính thức; dự thảo danh mục mới dự kiến hiệu lực năm 2027 · Nguồn: văn bản gốc liệt kê cuối bài.
Tổng quan
Theo PPDB (Đại học Hertfordshire), butachlor là thuốc trừ cỏ tổng hợp hoá học, mã CAS 23184-66-9, ra thị trường khoảng năm 1970. HRAC gọi nhóm hoá học là α-chloroacetamide, PPDB gọi là chloroacetanilide; Danh mục Việt Nam ghi “min 93%”. Hồ sơ này thuộc thư viện hoạt chất của AGC Việt Nam.
Cơ chế
Dùng trước khi cỏ mọc
Theo PPDB, thuốc dùng nhất là trên lúa, hấp thu chủ yếu qua chồi mầm.
Ức chế tổng hợp VLCFA
HRAC: cả nhóm 15 ức chế tổng hợp VLCFA ở lưới nội chất; PPDB thêm: ức chế phân chia tế bào.
Đích tác động chưa rõ
HRAC: chưa rõ vị trí tác động chính xác; nhóm 15 được nghi là tác động lên một quá trình nhiều enzyme.
Chất an toàn fenclorim
Fenclorim không phải thuốc trừ cỏ, không có mã HRAC. PPDB mô tả fenclorim tăng chuyển hoá pretilachlor ở lúa; Brazier-Hicks và cộng sự (2008, chủ yếu thử trên Arabidopsis) nêu fenclorim giúp lúa chịu thuốc nhóm chloroacetanilide (nhóm của butachlor theo PPDB) nhờ tăng biểu hiện enzyme giải độc glutathione S-transferase.
Theo đếm của chúng tôi, Phụ lục I Thông tư 75/2025/TT-BNNMT ghi fenclorim ở 13/27 số thứ tự có butachlor (20/71 lượt tên); dòng đơn (27 tên) không ghi chất an toàn.
Đối tượng, cây trồng
| Cây trồng | Dòng đơn | Kèm fenclorim |
|---|---|---|
| Lúa gieo thẳng (lúa sạ) | 14 | 7 |
| Lúa cấy | 10 | 0 |
| Chỉ ghi “lúa” | 8 | 1 |
| Cây khác | Lạc 6, ngô 2, đậu tương 2, mía 1 | Ngô 1, lạc 2 |
Cả hai dòng chỉ ghi đối tượng “cỏ”, không ghi tên loài; tên cỏ đọc trên nhãn từng sản phẩm. Theo PPDB, butachlor trừ cỏ hoà bản hằng năm và một số cỏ lá rộng, trong ví dụ có cỏ lồng vực.
Hàm lượng, dạng thuốc
PPDB: chế phẩm thường là nhũ dầu (EC) hoặc dạng hạt. Số trước chữ là hàm lượng ghi trong tên đăng ký.
| Dạng | Dòng đơn | Kèm fenclorim |
|---|---|---|
| 60EC | 14 | 5 |
| 600EC | 7 | 2 |
| 5GR | 7 | 0 |
| 62EC | 2 | 0 |
| 620EC | 1 | 1 |
| Dạng khác (27WP, 65EC, 50EC, 60EW, 320EC) | 4 | 2 |
Một tên có thể đăng ký hai dạng (ví dụ 5GR và 60EC). Cùng thành phần butachlor 600 g/l + fenclorim 100 g/l (số thứ tự 99) có tên ghi 60EC, có tên ghi 600EC: đọc thành phần trên nhãn, không so số trong tên. Số đếm theo Phụ lục I Thông tư 75/2025/TT-BNNMT; Thông tư 28/2026/TT-BNNMT chuyển 1 tên 60EC sang kèm fenclorim và thêm 1 tên đơn 50EC (Bảng 5).
So với pretilachlor
Butachlor và pretilachlor cùng HRAC nhóm 15, nên đổi qua lại không phải luân phiên; khác nhau chủ yếu ở cây đăng ký, chất an toàn và dạng thuốc. Xem thêm hồ sơ pretilachlor.
| Tiêu chí | Butachlor | Pretilachlor |
|---|---|---|
| Độ tan trong nước (PPDB) | 20 mg/l | 500 mg/l |
| DT50 trong đất (PPDB) | Điển hình 56 ngày (chưa kiểm); ngoài đồng 11,5 ngày | Điển hình 30 ngày (chưa kiểm) |
| Cây trồng | Lúa cấy, lúa sạ, lạc, ngô, đậu tương, mía | Chủ yếu lúa sạ |
| Dạng nhiều tên nhất | 60EC, 600EC, 5GR (có dạng hạt) | 300EC |
| Ghi kèm fenclorim | 10/37 | 46/48 |
Số PPDB không phải kết quả thử hai thuốc cùng thí nghiệm; số trước chữ ở hàng dạng không so được giữa hai hoạt chất.
Cách dùng
Đúng cây, đúng cỏ
Lúa cấy chỉ có ở một phần tên đơn, tên kèm fenclorim không ghi lúa cấy; nhãn phải ghi đúng cây và đối tượng của khách.
Mặt ruộng, nước
Thời gian giữ nước sau xử lý ảnh hưởng hiệu lực và tỷ lệ lúa mọc; lúa cỏ đến giai đoạn hai lá thì hiệu lực giảm mạnh (Kim và cộng sự, 2014, có thử butachlor: Hàn Quốc, gieo hốc, xử lý trước khi gieo).
Liều theo nhãn
Liều, lượng nước, thời điểm, cách giữ nước theo nhãn đã đăng ký; người bán phải hướng dẫn đúng nhãn (Luật 41/2013/QH13, Điều 64 khoản 2 điểm d).
Luân phiên
Bảng của HRAC (07/2025, số liệu weedscience.org) ghi cỏ lồng vực kháng butachlor ở Trung Quốc (1993), Thái Lan (1998), Philippines (2005). Ở Philippines, thập niên 1990, cỏ lồng vực kháng butachlor và propanil ở vùng độc canh lúa đã dùng liên tục cả hai thuốc 7–9 năm (Baltazar, 2017). Ở Quảng Đông, với liều khuyến cáo, 3/20 quần thể chỉ bị trừ 40,0–75,9%, chỉ số kháng 2,1–6,3 (mức thấp đến vừa). Trên quần thể khó trừ nhất, pretilachlor ức chế kém hơn rõ so với quần thể nhạy (Guo và cộng sự, 2026).
Ở Việt Nam, Nguyễn Kim Chi và Nguyễn Vĩnh Trường (2026) thử trên ruộng lúa gieo thẳng ở phường Kim Trà (Huế), kết luận cỏ lồng vực bắt đầu hình thành tính kháng butachlor. Theo tóm tắt, đây là một điểm nghiên cứu và tóm tắt không nêu chỉ số kháng; chúng tôi chưa đọc toàn văn. Hai nghiên cứu khác ở miền Trung chỉ thử pretilachlor (cùng nhóm 15, hoạt chất khác), trong đó Thủy và cộng sự (2022) báo cáo cỏ lồng vực kháng pretilachlor ở Thừa Thiên Huế.
HRAC ghi chưa có báo cáo kháng vị trí đích với nhóm 15, kháng chủ yếu do chuyển hoá; bảng HRAC ghi cơ chế của ba ca cỏ lồng vực kháng butachlor là chưa rõ. Theo chúng tôi, luân phiên là lần xử lý sau dùng nhóm HRAC khác 15 đúng nhãn: giảm áp lực chọn lọc nhưng không loại trừ kháng do chuyển hoá.
| Hoạt chất phối hợp | Nhóm HRAC | Khi tính luân phiên |
|---|---|---|
| Pretilachlor, acetochlor | 15 | Vẫn chỉ là nhóm 15 |
| Propanil, atrazine | 5 | Đã dùng nhóm 15 và nhóm 5 |
| Bensulfuron-methyl, penoxsulam, pyrazosulfuron-ethyl | 2 | Đã dùng nhóm 15 và nhóm 2 |
| Cyhalofop-butyl | 1 | Đã dùng nhóm 15 và nhóm 1 |
| Oxadiazon | 14 | Đã dùng nhóm 15 và nhóm 14 |
Theo Phụ lục I Thông tư 75/2025/TT-BNNMT, hỗn hợp nhiều tên nhất là butachlor + propanil: 14 tên, số thứ tự 111–116; Thông tư 28/2026/TT-BNNMT thêm 1 tên. Ở Philippines, cỏ lồng vực đã kháng cả hai hoạt chất (Baltazar, 2017).
An toàn
Thủy sinh
Theo phân loại CLP (PPDB, PubChem), butachlor rất độc với sinh vật thủy sinh, ảnh hưởng lâu dài (H400, H410); PPDB xếp độc cấp tính với cá, Daphnia, tảo ở mức trung bình. Khi tư vấn, chúng tôi theo mức nghiêm hơn: không để thuốc ra nguồn nước, đọc cảnh báo ao, kênh, ruộng nuôi trên nhãn. Hai nghiên cứu ở ĐBSCL (Toan và cộng sự, 2013; Chau và cộng sự, 2015) có butachlor trong danh sách chất đo; tóm tắt không nêu nồng độ riêng.
Trong đất
Theo PPDB, butachlor bền vừa theo DT50 điển hình, ngoài đồng ngắn hơn; ít di động (Koc 700 mL/g), không dự kiến thấm xuống nước ngầm.
Ong
Theo PPDB, butachlor độc cấp tính với ong mật thấp (chưa có dữ liệu ấu trùng).
Người dùng
Theo PPDB, butachlor độc cấp tính qua miệng ở chuột mức trung bình, WHO nhóm III (Slightly hazardous). PPDB và PubChem ghi H302 (có hại nếu nuốt), H317 (có thể gây dị ứng da) và một mã độc khi hít (ghi khác mức). Đây là phân loại của hoạt chất; nhóm độc đọc trên nhãn từng sản phẩm.
Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng. Liều, cách pha, thời gian cách ly theo nhãn đã đăng ký của từng sản phẩm.
Pháp lý Việt Nam
Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật 41/2013/QH13 (Điều 64 khoản 1 điểm a) cho phép buôn bán thuốc thành phẩm có trong Danh mục được phép sử dụng. Xem mục pháp lý cho cửa hàng VTNN và điều kiện mở cửa hàng vật tư nông nghiệp 2026.
| Văn bản | Trạng thái | Nội dung liên quan |
|---|---|---|
| Thông tư 75/2025/TT-BNNMT, ngày 26/12/2025 | Hiện hành, hiệu lực 10/02/2026 | Phụ lục I, thuốc trừ cỏ: butachlor (tối thiểu 93%) số thứ tự 95; kèm fenclorim 96–101; 20 số thứ tự hỗn hợp. Văn bản này thay Thông tư 25/2024/TT-BNNPTNT và 03/2025/TT-BNNMT |
| Thông tư 28/2026/TT-BNNMT, ngày 30/06/2026 | Hiện hành, hiệu lực 15/08/2026 | Phụ lục I: một tên 60EC chuyển từ đơn sang kèm fenclorim. Phụ lục II: thêm 3 tên (đơn; kèm oxadiazon; kèm propanil); cần đối chiếu Công báo |
| Dự thảo danh mục mới (10/2026) | Dự thảo, chưa có hiệu lực | Vẫn có butachlor; dự kiến hiệu lực năm 2027, thay hai thông tư trên |
Dự thảo giữ butachlor, gộp các tên của Thông tư 28/2026/TT-BNNMT; trước khi có hiệu lực, chỉ căn cứ thông tư hiện hành.
Tư vấn tại quầy
Gợi ý để hỏi, không thay nhãn hay cán bộ BVTV.
Lúa cấy, lúa sạ
Khách hỏi thuốc cỏ lúa cấy
Hỏi cấy hay sạ, đã gieo chưa, mặt ruộng, nước; chỉ gợi ý tên ghi đúng cây trên nhãn.
Cỏ mọc lại
Khách báo cỏ vẫn mọc
Hỏi thuốc đã dùng mấy vụ liền, lúc phun so với lúc gieo, nước ruộng. Chưa kết luận kháng; mời cán bộ BVTV xem ruộng.
Ruộng có nuôi cá, tôm
Khách hỏi phun được không
Hỏi ruộng có đang thả cá, tôm không, ao, kênh ở đâu. Ruộng đang nuôi thì nước ruộng là nước nuôi; đọc cùng khách cảnh báo thủy sinh trên nhãn, không trấn an khách về cá, tôm.
Năm câu dặn khách:
- Cây trồng, đối tượng của khách phải có trên nhãn.
- Liều, lượng nước, thời điểm theo nhãn; không quy đổi giữa các dạng.
- Không để thuốc, nước rửa bình ra ao, kênh, ruộng nuôi.
- Hỏi vụ trước dùng nhóm HRAC nào; lần sau đổi nhóm khác 15 đúng nhãn.
- Bảo hộ, bảo quản, thu gom bao bì theo nhãn.
Tính giá bán có lãi cho thuốc trừ cỏ
Nhập giá nhập, chi phí, mức lãi mong muốn để ra giá bán đề xuất cho từng chai, gói thuốc trừ cỏ. Miễn phí, không cần đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Butachlor là hoạt chất trừ cỏ chọn lọc, tổng hợp hoá học, nhóm chloroacetamide, thuộc HRAC nhóm 15 (mã cũ K3); thuốc ức chế tổng hợp acid béo mạch rất dài (VLCFA) và theo PPDB được dùng trước khi cỏ mọc. Fenclorim là chất an toàn giúp lúa chịu thuốc nhóm chloroacetanilide, không phải thuốc trừ cỏ, và không phải thuốc butachlor nào cũng có. Theo đếm của chúng tôi trên Phụ lục I Thông tư 75/2025/TT-BNNMT, chỉ 10 tên butachlor (không kể hỗn hợp) ghi kèm fenclorim, còn 27 tên butachlor đơn không ghi chất an toàn, nên cần đọc thành phần trên nhãn.
Khác chủ yếu ở cây đăng ký và chất an toàn: trong Danh mục, butachlor có tên ghi lúa cấy, lúa gieo thẳng, lạc, ngô, đậu tương, mía, còn pretilachlor chủ yếu ghi lúa gieo thẳng và phần lớn kèm fenclorim. Theo PPDB, butachlor tan trong nước 20 mg/l, pretilachlor 500 mg/l. Hai chất cùng HRAC nhóm 15, nên đổi từ thuốc này sang thuốc kia không phải là luân phiên.
Có thể: bảng kháng thuốc của HRAC ghi cỏ lồng vực kháng butachlor ở Trung Quốc (1993), Thái Lan (1998), Philippines (2005); tại Philippines, kháng xuất hiện trong thập niên 1990 ở vùng độc canh lúa đã dùng liên tục butachlor và propanil 7–9 năm (Baltazar, 2017). Ở Việt Nam, một nghiên cứu trên ruộng lúa ở Huế (Nguyễn Kim Chi và Nguyễn Vĩnh Trường, 2026) kết luận cỏ lồng vực trên lúa gieo thẳng bắt đầu hình thành tính kháng butachlor; đây là một điểm nghiên cứu, ngoài báo cáo này chúng tôi chưa tìm thấy số liệu công bố khác về butachlor. Cỏ mọc lại chưa chắc là kháng; nên xen thuốc nhóm HRAC khác 15 có đúng cây và đối tượng trên nhãn.
Có: theo phân loại CLP (PPDB, PubChem), butachlor rất độc với sinh vật thủy sinh, ảnh hưởng lâu dài (H400, H410), dù PPDB xếp độc cấp tính với cá, Daphnia, tảo ở mức trung bình. Ở ruộng lúa-cá, lúa-tôm, nước ruộng chính là nước nuôi: đọc cảnh báo thủy sinh trên nhãn trước khi bán; nhãn không cho dùng hoặc ghi không rõ thì không tư vấn dùng và mời cán bộ BVTV. Ruộng gần ao, kênh thì không để nước ruộng, thuốc thừa, nước rửa bình chảy ra nơi nuôi.
Có. Butachlor có trong Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam theo Thông tư 75/2025/TT-BNNMT, sửa bởi Thông tư 28/2026/TT-BNNMT; dự thảo danh mục mới dự kiến hiệu lực năm 2027 vẫn có butachlor nhưng chưa có hiệu lực. Cửa hàng chỉ bán tên thương phẩm có trong Danh mục và hướng dẫn khách theo đúng nhãn.
Nguồn tham khảo
- HRAC Mode of Action Classification 2024 (poster) — HRAC, 2024
- Herbicide MoA Classification 2026, Master List — HRAC, 2026
- VLCFA-inhibitors (HRAC Group 15), Working Group Update — HRAC Working Group 15 (gồm nhân sự các hãng), 07/2025
- Butachlor, Pesticide Properties DataBase (PPDB) — University of Hertfordshire, cập nhật 14/05/2026
- Pretilachlor, Pesticide Properties DataBase (PPDB) — University of Hertfordshire, cập nhật 11/05/2026
- Fenclorim, Pesticide Properties DataBase (PPDB) — University of Hertfordshire, cập nhật 09/05/2026
- Butachlor (CID 31677), PubChem — National Center for Biotechnology Information (NCBI), cơ sở dữ liệu trực tuyến
- Catabolism of glutathione conjugates in Arabidopsis thaliana: role in metabolic reactivation of the herbicide safener fenclorim — Brazier-Hicks và cộng sự, J Biol Chem, 2008
- Herbicide-resistant weeds in the Philippines: status and resistance mechanisms — Baltazar, Weed Biology and Management, 2017
- Resistance monitoring of Echinochloa crus-galli to butachlor in rice fields in Guangdong and screening of alternative herbicides — Guo và cộng sự, Chinese Agricultural Science Bulletin, 2026
- Resistance of barnyardgrass (Echinochloa crus-galli) to butachlor in direct-seeded rice in Hue city, Vietnam — Nguyễn Kim Chi, Nguyễn Vĩnh Trường, Research on Crops 27(3), 09/2026 (đọc phần tóm tắt)
- Investigating the resistance of barnyard grass populations to pretilachlor in direct-seed rice in the Central Region of Vietnam — Nguyễn Thị Thu Thủy, Trần Thị Ánh Tuyết, Kristiansen, Nguyễn Vĩnh Trường, African Journal of Agricultural Research 18(7), 2022
- Đánh giá hiệu lực của pretilachlor đối với các loài cỏ chính trong lúa gieo sạ tại thành phố Huế — Nguyễn Vĩnh Trường, Nguyễn Thị Thu Thủy, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam, số 09/2025
- Pesticide management and their residues in sediments and surface and drinking water in the Mekong Delta, Vietnam — Toan và cộng sự, Science of the Total Environment, 2013
- Pesticide pollution of multiple drinking water sources in the Mekong Delta, Vietnam: evidence from two provinces — Chau và cộng sự, Environmental Science and Pollution Research, 2015
- Effect of Pretilachlor for Control of Weed Rice under Direct Hill Seeding Wet Surface of Rice in Southern Part in Korea — Kim và cộng sự, J Korean Soc Int Agric 26(4), 12/2014
- Thông tư 75/2025/TT-BNNMT ban hành Danh mục thuốc BVTV được phép, cấm sử dụng tại Việt Nam — Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 26/12/2025
- Phụ lục I Thông tư 75/2025/TT-BNNMT: Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng — Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 26/12/2025
- Thông tư 28/2026/TT-BNNMT sửa đổi Thông tư 75/2025/TT-BNNMT — Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 30/06/2026
- Phụ lục Thông tư 28/2026/TT-BNNMT — Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, 2026
- Dự thảo Thông tư ban hành Danh mục thuốc BVTV (dự thảo) — Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 10/2026
- Phụ lục 1 dự thảo: Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng (dự thảo) — Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 10/2026
- Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, văn bản hợp nhất — Văn phòng Quốc hội, VBHN số 151/2026, 25/09/2026